TY  - JOUR
    ID  - 5002473
    TI  - مطالعه تطبیقی وجدان اخلاقی: نگاهی به نظرات علامه مصباح یزدی و ژان ژاک روسو
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 12
    LA  - fa
    SN  - 2008-7160
        AU  - Faezi, Mohammad Hossein
      AD  - دانشجوی دکتری، دانشگاه معارف اسلامی
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 17
    IS  - 1
    SP  - 
    EP  - 
      DO  - 10.22034/marefateakhlagi.2026.5002473
    AB  - این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی وجدان اخلاقی از منظر علامه مصباح یزدی و ژان ژاک روسو می‌پردازد تا تمایزها و اشتراکات نظری این دو اندیشمند در تحلیل ماهیت وجدان اخلاقی و چگونگی پرورش آن را کشف کند. یافته‌ها نشان می‌دهد علامه مصباح وجدان را نه به عنوان قوه‌ای مستقل، بلکه ترکیبی از فعالیت‌های عقل (جنبه شناختی) و قوای نفسانی (جنبه گرایشی) می‌داند که به عنوان مفهومی فلسفی، مصداق عینی خارجی ندارد و از تعامل این دو بعد انتزاع می‌شود. از دیدگاه او، تربیت نقشی محوری در سلامت یا انحراف وجدان ایفا می‌کند. در مقابل، روسو وجدان اخلاقی را «حس فطری تغییرناپذیر» می‌شناسد که ذاتی انسان است، نیک و بد را به‌صورت شهودی تشخیص می‌دهد و تحت تأثیر شرایط تاریخی-اجتماعی قرار نمی‌گیرد. درحالی که علامه مصباح عقل را جزئی جدایی‌ناپذیر از فرایند اخلاقی می‌شمارد، روسو تربیت منفی (پرهیز از آموزش بدی‌ها) را برای شکوفایی وجدان کافی می‌داند و عقل را مانعی برای وجدان می‌داند. این مطالعه نشان می‌دهد که اختلاف بنیادین دو دیدگاه در تحلیل حقیقت وجدان اخلاقی ریشه دارد؛ روسو وجدان را غریزه‌ای ثابت و مستقل از عقل می‌داند، اما علامه مصباح آن را پدیده‌ای پویا و وابسته به تعامل عقل و تربیت معرفی می‌کند.
    UR  - https://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/5002473
    L1  -     ER  -