مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اخلاقی 2008-7160 17 1 2026 09 06 مبانی انسان‌شناختی اخلاق در دیدگاه علامه مصباح 91 110 5002516 10.22034/marefateakhlagi.2026.5002516 FA حسین امیری دانشجوی دکتری - جامعه المصطفی علیه السلام 0009-0008-9831-8733 Journal Article 2025 08 25 Among the important foundations in ethics are anthropological foundations. The structure and content of ethical discussions are influenced by these foundations. In fact, the knowledge that a thinker has about human characteristics influences his research theories. One of the thinkers who has presented significant opinions in this field is Allama Misbah. In this research, an attempt is made to explain the anthropological foundations of ethics from the perspective of Allama Misbah. To this end, this goal is attempted to be achieved by referring to his various works and using a descriptive-analytical method. Considering the views of the Allama, several foundations such as human agency, the originality of the soul, and human need can be proposed. Finally, an attempt is made to present a relatively new structure of these foundations. In addition, the relationship of these foundations with ethical discussions such as their effect on discovering virtues and vices and choosing methods for acquiring ethical traits will be mentioned. مبانی انسان‌شناختی تأثیر قابل توجهی در ساختار و محتوای مباحث اخلاقی دارند. هرچه این مبانی دقیق‌تر باشند، مباحث اخلاقی مبتنی‌بر آن نیز اتقان بیشتری خواهند داشت. هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی انسان‌شناختی اخلاق در دیدگاه آیت‌الله مصباح ‌یزدی است. بدین منظور از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. بر اساس یافته‌ها، 15 مبنای انسان‌شناختی اخلاق شناسایی شد که عبارت‌اند از: ترکیب انسان از بدن مادی و روح مجرد، اختیار، نیازمندی، هدفمندی انسان، اجتماعی بودن، کرامت، فطرت توحیدی مشترک، دارای قدرت توجه، قابلیت تکامل و تنازل نفس، مراتب طولی و شئون عرضی روح، گرایش به امور خیر و شر، گرایش انسان به بقا، کمال و لذت، تکامل انسان با قرب، انگیزه ‌بخش بودن لذت و مؤثر بودن تلاش انسان. طبق این یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که 1. در اخلاق باید به گرایش‌های اصلی انسان توجه کرده و به تناسب آن انگیزه‌های اخلاقی را تقویت کرد؛ 2. در فرایند تربیت اخلاقی باید تلاش انسان مورد توجه ویژه قرار گیرد تا مسئولیت‌پذیری اخلاقی او افزایش یابد؛ 3. در اخلاق باید تدابیری برای هدایت صحیح گرایشات انسان اتخاذ شود؛ زیرا هدایت صحیح این گرایشات به ظهور فضایل و جلوگیری از بروز رذایل اخلاقی کمک می‌کند؛ 4. با توجه به دیدگاه علامه مصباح ‌یزدی رویکرد مناسب در اخلاق، نظریة قرب الهی است نه نظریة اعتدال.