مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اخلاقی 2008-7160 17 2 2027 03 06 تبیین دیدگاه خودشناسی استاد علی صفایی حائری و دلالت‌های تربیتی آن 5003163 10.22034/marefateakhlagi.2026.5003163 FA سید محمد امین موسوی حسینی 0009-0006-6333-4317 Journal Article 2026 01 14 Self-knowledge is considered the foundation of Islamic education, but thought in this area often lacks systematic coherence and clear operational implications. Ali Safai Haeri's thoughts, due to their dispersion in numerous works, require precise formulation to fill this gap. The present study aims to systematically explain, evaluate, and analyze the educational implications of Safai Haeri's self-knowledge perspective and analyzes the content of his works using a descriptive-analytical and inferential method. The findings showed that Safai's perspective is a comprehensive cognitive system that is based on the foundation of "present cognition." This system includes three "content pillars" (based on the three keys of situation, destiny, and composition), a six-stage "educational process" (cultivation, education, reminder; and contemplation, thinking, and reasoning), and a redefinition of the limited role of the "form of thought" (formal logic). An assessment of this perspective identified challenges such as the ambiguity of the boundary between face-to-face and acquired knowledge, the strong dependence on the instructor, and the apparent lack of coherence in some of the topics. The final analysis shows that self-knowledge in Safa'i's system of thought is not a secondary issue, but rather the "ruling logic" and the foundation of his educational model. Key implications of this perspective include changing the role of the educator from "transmitter" to "facilitator of the liberation of thought" (tazkiye), and defining the goal of education as "monotheism in stimuli" through existential questioning. خودشناسی شالودۀ تربیت اسلامی تلقی می‌شود، اما اندیشه در این حوزه اغلب فاقد انسجام نظام‌مند و دلالت‌های عملیاتی روشن است. اندیشه‌های علی صفایی حائری، به دلیل پراکندگی در آثار متعدد، نیازمند صورت‌بندی دقیق برای رفع این خلأ است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نظام‌مند، ارزیابی و تحلیل دلالت‌های تربیتی دیدگاه خودشناسی صفایی حائری و با روش توصیفی-تحلیلی و استنتاجی به تحلیل محتوای آثار وی پرداخته است. یافته‌ها نشان داد دیدگاه صفایی، یک نظام شناختی جامع است که بر شالودۀ «شناخت حضوری» استوار است. این نظام شامل سه رکن «ارکان محتوایی» (مبتنی بر سه کلید وضعیت، تقدیر و ترکیب)، «فرآیند تربیتی» شش‌مرحله‌ای (تزکیه، تعلیم، تذکر؛ و تدبر، تفکر و تعقل)، و بازتعریف نقش محدود «شکل فکر» (منطق صوری) می‌باشد. ارزیابی این دیدگاه، چالش‌هایی نظیر ابهام در مرز میان علم حضوری و حصولی، وابستگی شدید به مربی و عدم انسجام ظاهری در برخی مباحث را شناسایی کرد. تحلیل نهایی نشان می‌دهد که خودشناسی در منظومۀ فکری صفایی، نه یک بحث فرعی، بلکه «منطق حاکم» و شالودۀ الگوی تربیتی اوست. دلالت‌های کلیدی این دیدگاه شامل تغییر نقش مربی از «انتقال‌دهنده» به «تسهیل‌گرِ آزادسازی فکر» (تزکیه)، و تعریف هدف تربیت به مثابه «توحید در محرک‌ها» از طریق پرسشگری وجودی است.