مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اخلاقی 2008-7160 17 2 2027 03 06 راهبردهای اخلاقی امام رضا(علیه السلام) در جذب مخالفان 5003463 10.22034/marefateakhlagi.2026.5003463 FA جواد سمندری پتکانی 0009-0007-3038-7399 Journal Article 2026 02 20 Abstract The practical Sira (biography) of Imam Reza (PBUH), as one of the richest sources of religious knowledge, holds a fundamental position in explaining ethical patterns of human interaction, particularly with opponents. Examining His Holiness's ethical approach toward ideological, political, social, and cultural adversaries can provide an efficient model for contemporary societies in the ethics-based management of conflicts. This research addresses the fundamental question: what were the ethical strategies of Imam Reza (PBUH) in attracting opponents? Employing a descriptive-analytical method and relying on ancient Hadith, historical, and biographical sources, this study explores this issue. The findings indicate that in the process of attracting and guiding opponents, Imam Reza (PBUH) utilized ethics-centered strategies such as tolerance (Mudara) and forbearance (Hilm), compassionate counsel, rational debate, wise responsiveness, honoring human dignity, and gift-giving. These strategies were founded upon human dignity, ethical rationality, and mercy, playing a significant role in altering the attitudes and inclinations of opponents. The results suggest that rereading these ethical strategies can serve as a suitable model for cultural, social, and political practitioners in Islamic societies to achieve the peaceful attraction of opponents and strengthen social convergence چکیده سیره عملی امام رضا(علیه السلام) به‌عنوان یکی از غنی‌ترین منابع معرفت دینی، جایگاهی بنیادین در تبیین الگوهای اخلاقیِ تعامل با انسان‌ها، به‌ویژه مخالفان دارد. بررسی شیوه مواجهه اخلاقی آن حضرت با مخالفان اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می‌تواند الگویی کارآمد برای جوامع معاصر در مدیریت اخلاق‌محور تعارضات فراهم آورد. مسئله اساسی این پژوهش آن است که راهبردهای اخلاقی امام رضا(علیه السلام) در جذب مخالفان مبتنی بر چه راهبرد‌هایی بوده است؟ این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کهن حدیثی، تاریخی و سیره‌نگاری به واکاوی این مسئله پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام رضا(علیه السلام) در مسیر جذب و هدایت مخالفان از راهبردهایی اخلاق‌محور همچون مدارا و حلم، نصیحت دلسوزانه، مناظره عقلانی، پاسخ‌گویی حکیمانه، تکریم شخصیت انسانی و هدیه‌دادن بهره می‌برده‌اند. این راهبردها بر پایه کرامت انسانی، عقلانیت اخلاقی و رحمت‌محوری استوار بوده و نقش مؤثری در تغییر نگرش و گرایش مخالفان ایفا کرده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بازخوانی این راهبردهای اخلاقی می‌تواند الگوی مناسبی برای کارگزاران فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی در جهت جذب مسالمت‌آمیز مخالفان و تقویت همگرایی اجتماعی باشد.