مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اخلاقی 2008-7160 17 2 2027 03 06 نقد مبانی اخلاقی نظریه واقعیت درمانی گلاسر از منظر آیت‌الله مصباح یزدی (ره) 5003644 10.22034/marefateakhlagi.2026.5003644 FA امیر قربان پور لفمجانی دانشیار - دانشگاه گیلان 0000-0003-3548-5629 Journal Article 2026 02 12 پژوهش حاضر با هدف نقد مبانی اخلاقی نظریه واقعیت‌درمانی ویلیام گلاسر از منظر نظام اخلاقی آیت‌الله مصباح یزدی انجام شده است. گلاسر با رویکردی انسان‌محور و نیازبنیاد، اخلاق را به «انتخاب مسئولانه برای ارضای نیازهای پنج‌گانه (بقا، تعلق، قدرت، آزادی و تفریح) در چارچوب واقعیت» تقلیل می‌دهد و غایت آن را «هویت موفق» دنیوی می‌داند. در مقابل، نظام اخلاقی آیت‌الله مصباح با ابتناء بر «حب ذات» به مثابه بنیاد انگیزش و «قرب الهی» به عنوان کمال نامتناهی، اخلاق را در مقدمیت افعال برای نیل به این غایت متعالی و انجام آنها با نیت تقرب به خداوند تعریف می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نظریه گلاسر با نقدهای بنیادینی از جمله نسبی‌گرایی اخلاقی، تحویل‌گرایی انسان‌شناختی، ابهام در مفهوم واقعیت، عدم تبیین منشأ الزام اخلاقی و غایت‌شناسی فروکاسته مواجه است. واقعیت‌درمانی هرچند به مثابه روش درمانی در افزایش مسئولیت‌پذیری مؤثر است، اما به عنوان نظام اخلاقی جامع، فاقد پشتوانه هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی لازم بوده و از ترسیم افق متعالی حیات اخلاقی ناتوان می‌ماند.