مفهوم شناسي انصاف در اخلاق تجاري اسلامي

سال ششم، شماره اول، پياپي 17، بهار و تابستان 1394

محمدجواد توكلي / استاديار اقتصاد مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره               tavakoli@qabas.net

چكيده

در مباحث اخلاق تجاري، انصاف به  عنوان مفهومي خاص تر از عدالت مطرح، و موجب اعطاي ترجيحات تجاري به كشورهاي ضعيف شده است. در اين مقاله با طرح پرسش دربارة  ارتباط ميان دو مفهوم عدالت و انصاف در بينش اسلامي، سه مفهوم انصاف به مثابه عدالت، برابري و مدارا از هم تفكيك شده اند. بنا بر فرضية مقاله، انصاف در تجارت با توجه به معيار ارائه شده در روايات مستلزم سهل گيري و تخفيف در معامله است. بر اساس يافته هاي مقاله كه به روش تحليلي سامان يافته، انصاف مدارايي در بينش اسلامي، اخص از عدالت و مستلزم نوعي احسان است. احسان مورد نياز در انصاف به اقتضاي ملاك مورد اشاره در روايات (انجام  دادن آنچه دوست داريم ديگران در حق ما انجام دهند)، كمتر از حد مواسات و ايثار است. براين اساس انصاف در تعاملات تجاري مستلزم سهل گيري در معامله و اعطاي تخفيف در سود به عنوان امري ترجيحي است. اين برداشت از انصاف مي تواند بر برخي از سياست گذاري هاي اقتصادي از جمله تعيين تعرفه هاي تجاري، قيمت گذاري محصولات و تنظيم بازار اثر بگذارد.

كليدواژه ها: عدالت، انصاف، احسان، مواسات، سياست گذاري، تجارت خارجي، قيمت گذاري، اسلام.