سخن نخست

تأمل در زواياي پيچيدة زندگي مدرن، تشنگي روزافزون بشر جديد به اخلاق و معنويت را نشان مي‌دهد. بشريت نتيجة جدايي «علم» از «اخلاق» و «پيشرفت» از «معنويت» را با تمام وجود خود در قرن بيستم لمس کرد. پيدايش جنگ‌هاي جهاني اول (با بيش از يازده ميليون کشته و زخمي) و جنگ جهاني دوم (با بيش از 59 ميليون کشته و زخمي) و هدر دادن ميلياردها دلار از منابع مادي و تخريب جبران‌ناپذير محيط زيست از يک سو و ايجاد يأس و اضطراب و سرخوردگي روحي و معنوي از سوي ديگر، از ثمرات و پيامدهاي جدايي بشريت از اخلاق و معنويت بود. تداوم وضعيت جنگ و خونريزي و تجاوز به حقوق ملت‌هاي مستضعف در گوشه و کنار عالم، همگي از محصولات اين جدايي و گسست است. بر اساس آمار رسمي بعد از وقوع جنگ جهاني دوم،‌هر سال به طور ميانگين 30 جنگ مسلحانه در گوشه و کنار جهان رخ داده است که بعضي از آنها مثل جنگ تحميلي عراق عليه جمهوري اسلامي ايران نزديک به 8 سال طول کشيد. در دوران به اصطلاح جنگ سرد (از سال 1945 تا 1990)، بر اساس گزارش‌هاي بين‌المللي تنها سه هفته در دنيا جنگ نبوده است. يعني از مجموع 2346 هفته تنها سه هفته بشريت بدون جنگ و خونريزي در روي زمين زيست کرده است! متأسفانه اين روند در يک دهه‌اي که از قرن بيست و يکم مي‌گذرد همچنان ادامه دارد. جنگ‌هاي متعددي در مناطق مختلف دنيا در جريان است و عموماً يا به طور مستقيم از سوي کشورهاي صنعتي و پيشرفتة جهان به سرکردگي آمريکا و انگلستان عليه کشورهاي ضعيف شکل گرفته‌اند و يا با حمايت‌هاي غير مستقيم آنها و از سوي حکومت‌هاي خودفروخته!

به همين دليل، بسياري از دلسوزان بشريت، تنها راه برون رفت از اين وضعيت را بازگشت به اخلاق و معنويت مي‌دانند. اما اين حقيقت مهم را نبايد ناديده گرفت که «بازگشت به اخلاق و معنويت» هر چند شعاري جذاب و زيبا است، اگر به درستي صورت نگيرد و اخلاق و معنويتِ حقيقي به بشر عرضه نشود، ممکن است خسارت‌هايي به مراتب بدتر و عميق‌تر براي بشريت در پي داشته باشد. اگر تاکنون بشر داعية پيروي از اخلاق و معنويت را نداشت ممکن است از اين به بعد با توسل به نظام‌هاي اخلاقي جنگ‌سالار و ضعيف‌کش، مثل نظام اخلاقي نيچه، و يا معنويت‌هاي منهاي دين و خدا، توجيه اخلاقي و معنوي هم براي رفتارهاي حيواني و وحشيانة خود داشته باشد!

بر همين اساس مسؤوليت سنگين مدافعان اخلاق و معنويت اسلامي در روزگار حاضر معرفي دقيق و همه‌جانبة اخلاق اسلامي به بشريت است. اين حقيقت را بايد توجه داشته باشيم که بشريت سرخورده از نظام‌هاي سکولار و تشنة اخلاق و معنويت منتظر ما نمي‌ماند، اگر آب زلال اخلاق و معنويت اسلامي را دريافت نکند،‌براي رفع عطش خود به دنبال ‌سراب‌هاي رنگارنگي خواهد رفت که شياطين براي او جلوه مي‌دهند و آنگاه بايد منتظر خسارت‌هاي به مراتب بيشتر از دوران مدرن بود.

مدافعان اخلاق و معنويت راستين افزون بر معرفي‌الگوها و معيارهاي اخلاقي درست و نجات‌بخش (=اخلاق توصيفي)، لازم است مباني عقلاني و فلسفي اخلاق اسلامي را نيز تبيين نمايند (=فرااخلاق؛ اخلاق تحليلي). و کاربرد اصول، ارزش‌ها و آرمان‌هاي اخلاقي اصيل را در ابعاد مختلف زندگي فردي و اجتماعي بشريت نشان دهند (اخلاق کاربردي). اين هدفي است که مجلة «معرفت‌اخلاقي» مي‌کوشد تا در حد مقدورات خود در راستاي آن حرکت نمايند.

با لطف الهي پس از انتشار نخستين شمارة مجلة معرفت اخلاقي، با حجم عظيمي از مقالات علمي از سوي محققان و پژوهشگران حوزوي و دانشگاهي مواجهه شديم در همين جا بر خود لازم مي‌دانم ضمن قدرداني از الطاف همة عزيزان، مجدداً تأکيد کنم که «معرفت اخلاقي» متعلق به همة اخلاق‌پژوهان است؛ همة پژوهشگران و انديشمندان اين حوزه مي‌توانند معرفت اخلاقي را پايگاهي براي طرح انديشه‌ها و پژوهش‌هاي خود بدانند. ما همچنان منتظر دريافت مقالات عالمانه و محققانة همة اخلاق‌پژوهان کشور هستيم.

سردبير