آگاهي و تجربه: بحثي در نسبت تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني

سال ششم، شماره دوم، پياپي 18، پاييز و زمستان 1394

حسينعلي شيدان شيد / استاديار گروه فلسفه و کلام پژوهشگاه حوزه و دانشگاه   shidanshid@rihu.ac.ir

محمد فتحعلي خاني / استاديار گروه فلسفه و کلام پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

دريافت: 2/6/1394 ـ پذيرش: 10/11/1394

چكيده

بحث از نسبت ميان تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني که با مبحث رابطۀ دين و اخلاق نيز مرتبط، ليکن بحثي مستقل از آن است، در تصوير ميزان قرب اخلاق مداري و دين مداري اثرگذار است. در مقالۀ حاضر، براي تعيين اينکه چه نسبتي ميان اين دو تجربه برقرار است، پس از بيان ويژگي هاي مشترک تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني، تلاش مي شود تا مقصود از تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني بيان شود و آنگاه با استفاده از تقسيم شش گانۀ ديويس دربارة انواع تجربه هاي ديني، و سنجيدن نسبت هر يک از آن اقسام با تجربۀ اخلاقي، نسبت تجربۀ اخلاقي با تجربۀ ديني شناسايي گردد. در اين راستا، ديدگاه تباين تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني و ديدگاه اتحاد آن دو نيز مورد بررسي قرار مي گيرد. حاصل آنکه نمي توان هر تجربۀ اخلاقي اي را تجربۀ ديني شمرد. همۀ مصاديق اين دو نيز يکسره از يکديگر جدا نيستند، بلکه نسبت ميان تجربۀ اخلاقي و تجربۀ ديني عموم و خصوص من وجه است.

کليدواژه ها: تجربه، تجربۀ اخلاقي، تجربۀ ديني، نسبت تجربۀ اخلاقي.