مباني انسان‌شناسي و خداشناسي در رويكرد اخلاقي علامه طباطبائي

سال دهم، شماره دوم، پياپي 26، پاييز و زمستان 1398

مصطفي مختاري / كارشناس ارشد معارف اسلامي و فلسفه دانشگاه باقرالعلوم عليه السلام     mokhtare.m14@gmail.com
سيد‌احمد غفاري قره‌باغ / استاديار مؤسسه حکمت و فلسفه ايران    yarazegh@yahoo.com
دريافت: 07/10/1397 ـ پذيرش: 19/02/1398

چکيده
در علم اخلاق، به افعال اختياري انسان و ملکات و صفات فاضله و رذيله نفس پرداخته مي‌شود و راه‌هاي تهذيب نفس بيان مي‌گردد. در اين ميان، کيفيت عملکرد قواي نفساني تأثير مستقيم در کيفيت زيست اخلاقي انسان دارد. اهميت اين مسئله، از اين جهت است که اخلاق جداي از انسان نيست، بلکه سازندة هويت و من واقعي او است. علامه طباطبائي با تأکيد بر مبدأيت قواي نفساني و نقش آن در کيفيت صدور فعل اخلاقي، رويکردي انسان‌شناسانه به حوزة اخلاق ارائه مي‌دهد. در اين رويکرد، تمامي مفاهيم اخلاقي در مفهوم «اعتدال» خلاصه مي‌گردد و راه رسيدن به تربيت اخلاقي و رهايي از رذائل را اعتدال‌بخشي به قواي دروني نفس برمي‌شمرد. وي جايگاه ادراکات عقل عملي را بي‌بديل توصيف مي‌کند؛ ولي ازآنجاکه انسان‌شناسي علامه از خداشناسي او جدا نيست، ضمن پيوند ميان اين دو مبنا، با بهره‌گيري از معارف قرآن در نهايت رويکرد «اخلاق توحيدي» را برگزيده و آن را کامل‌ترين رويکرد اخلاقي نسبت به مکاتب اخلاقي پيش از اسلام معرفي مي‌نمايد. روش اين مقاله، ‌تحليلي و با استفاده از داده‌هاي کتابخانه‌اي است.
کليدواژه‌ها: اخلاق، قواي نفس، اعتدال، عقل، توحيد، علامه طباطبائي.
 


The Foundations of Anthropology and Theology in the Ethical Approach of Allameh Tabataba'i

 

Mustafa Mokhtari / Master of Islamic Studies and Philosophy from Baqir al-Olum University

                                                                                                                         mokhtare.m14@gmail.com

Seyyed Ahmad Ghafari Gharrebagh / Assistant Professor at Iranian Institute of Philosophy

Received: 2018/12/28 - Accepted: 2019/05/09                                            yarazegh@yahoo.com

 

Abstract

In the ethics, human’s freewill deeds, good characteristics and traits, and moral vices of the self are discussed, and the ways of self-purification are expressed. In the meantime, the quality of the actions of sensual forces has a direct impact on the quality of one’s ethical life. The importance of this issue is that morality is not separate from man, but is the maker of his real identity and his real I. Allameh Tabataba'i, with emphasis on the originality of the sensual forces and its role in the quality of issuing moral act, offers an anthropological approach to the field of ethics. In this approach, all ethical concepts are summarized in the concept of "moderation" and the path to moral training and liberation from vices is described as moderation in the inner forces of the self. He describes the place of the perceptions of practical reason unmatched; but since Allameh's anthropology is not separate from his theology, while linking these two foundations, using the teachings of the Quran, finally, he adopts the "monotheistic ethics" approach and introduces it as the most comprehensive ethical approach to pre-Islamic moral schools. The method of this article is analytical and using library data.

Keywords: Ethics, Self, Moderation, Reason, Monotheism, Allameh Tabataba'i.