معرفت اخلاقی

نظریة قرب الهی به‌مثابة یک خوانش مکتبی از ‌بخش اخلاقی ـ ارزش‌شناختی در مجموعه آموزه‌های دین اسلام، دارای ابعاد متعدد فرااخلاقی و هنجاری می‌باشد. مقایسة تطبیقی محتوای این نظریه در ‌بخش هنجاری، با نظریه‌هایی که به موازات آن در عرصة علم اخلاق مطرح است، می‌تواند به درک جامع و عمیق از حد وسط‌های منطوی در هنجاری‌های دین اسلام کمک شایانی بنماید. یکی از نظریه‌های هنجاری مطرح که بر پایة نظریة وظیفه‌گرایی می‌باشد، نظریة دیوید راس است. نگاه وظیفه‌مدارانه در هنجار‌های موجود در این نظریه، با تأکید دین مبین اسلام بر مفهوم بندگی، اهمیت این مقایسة تطبیقی را نشانگر است. در این تحقیق، با روش توصیفی ـ تحلیلی و توسط بازخوانی هر دو نظریه به مقایسة آنها پرداخته شده است. نقاط اشتراکی که این دو نظریه در شیوة استنتاج اصول هنجاری از نظریة ارزش و هنجار‌های فرعی از این اصول دارند، عبارت است از: تأکید هر دوی آنها بر شهودات اخلاقی مشترک بین انسان‌ها و انکار وجود اولویت ‌شناختی بین هنجارها فارغ از توجه به نیت و بررسی موقعیت وظیفه. در مقابل، نقاط اختلاف آنها در تلقی مفهومی و قیود معنایی از «وظیفه» و پذیرش تکثرگرایی توسط راس و تأکید نظریة قرب الهی بر وحدت‌گرایی است؛ همچنین متعلق شهود در قرب الهی، مبانی فرااخلاقی نسبت به هنجار‌های گوناگون اخلاقی است و در نظریة راس، خود هنجارها و وظائف متعلق شهود قرار می‌گیرند.